Mengapa Asia Semakin Serius tentang Rantaian Bekalan Bertanggungjawab — dan Mungkin Akan Memimpin Tidak Lama Lagi

Selama bertahun-tahun, perbincangan tentang rantaian bekalan bertanggungjawab di Asia sering kedengaran seperti sesuatu yang datang dari luar. Jenama di Eropah dan Amerika Utara menentukan nada. Kilang-kilang di Asia pula menyesuaikan diri. Audit bergerak ke timur. Jangkaan terasa seperti ditetapkan oleh pihak luar.

Tetapi gambaran itu sedang berubah.

Di seluruh Asia-Pasifik, kerajaan, bursa saham, persatuan industri, dan syarikat tempatan berskala besar sedang membina pendekatan mereka sendiri. Ada yang masih bersifat sukarela. Ada yang diletakkan dalam rangka peraturan pendedahan, bukannya kewajipan usaha wajar yang ketat. Namun arah tuju keseluruhannya jelas. Rantau ini sedang bergerak daripada “menjawab kehendak pembeli” kepada “membentuk peraturan permainan”.

Ini bukan sekadar soal nilai atau imej korporat. Ini soal akses pasaran, daya saing, dan siapa yang menentukan bagaimana kehendak global ditafsirkan di peringkat tempatan.

Asia bukan lagi sekadar “tapak pengeluaran” dalam perdebatan global

Asia-Pasifik berada di tengah-tengah pembuatan global. Kedudukan ini memberi rantau ini dua kelebihan yang sering dipandang ringan.

Pertama, Asia dapat melihat had praktikal sesuatu idea dasar lebih awal daripada pihak lain. Apabila sesuatu peraturan mengandaikan kebolehkesanan penuh, atau pemulihan pekerja tanpa kos, pihak yang perlu menjadikannya realiti ialah pengeluar di Asia. Semakan realiti seperti ini sangat penting.

Kedua, Asia kini mempunyai semakin banyak syarikat multinasional tempatan. Rantaian bekalan mereka bukan hanya untuk eksport. Ia juga meliputi pasaran serantau dan domestik. Syarikat-syarikat ini berdepan semakan pelabur dan pengguna dalam pasaran sendiri, dan menanggung risiko reputasi seperti jenama Barat.

Jadi, insentif juga berubah. Kini, lebih ramai pihak di Asia benar-benar mempunyai kepentingan langsung dalam isu ini.

Peraturan Barat masih menekan Asia — tetapi Asia mula membentuk responsnya sendiri

Langkah EU seperti EU Deforestation Regulation (EUDR) telah menetapkan tarikh dan penalti yang memaksa perubahan rantaian bekalan jauh melangkaui Eropah. Peraturan ini mula berkuat kuasa pada 2023, dengan tarikh pematuhan berperingkat dari hujung 2024 hingga 2025 bergantung pada jenis syarikat.

Tekanan luar itu memang nyata. Namun perubahan yang lebih menarik ialah kerajaan dan institusi di Asia kini membina rangka kerja yang direka untuk pasaran mereka sendiri, sambil kekal serasi dengan jangkaan global.

Jepun: laluan “undang-undang lembut” yang tetap mempengaruhi tingkah laku syarikat

Jepun ialah contoh yang baik. Kementerian Ekonomi, Perdagangan dan Industri Jepun mengeluarkan garis panduan tentang penghormatan hak asasi manusia dalam rantaian bekalan bertanggungjawab, dan mengaitkannya dengan UNGPs, panduan OECD, serta Deklarasi ILO mengenai Perusahaan Multinasional. Garis panduan tersebut juga merujuk kepada Pelan Tindakan Kebangsaan Jepun mengenai Perniagaan dan Hak Asasi Manusia.

China: pembinaan infrastruktur pendedahan kemampanan berjalan pantas

China sedang bergerak laju dalam aspek infrastruktur pendedahan kemampanan. Pada April 2024, tiga bursa saham China mengeluarkan garis panduan pelaporan kemampanan korporat yang berkuat kuasa pada 1 Mei 2024. Secara berasingan, Kementerian Kewangan China pada Mei 2024 mengeluarkan draf pendedahan bagi piawaian pendedahan kemampanan untuk perusahaan perniagaan, yang memberi isyarat hala tuju sistem nasional.

Korea Selatan: usaha undang-undang usaha wajar muncul semula

Korea Selatan pula menyaksikan usaha legislatif yang diperbaharui berkaitan usaha wajar mandatori bagi hak asasi manusia dan alam sekitar. Pada 2025, ulasan mengenai rang undang-undang usaha wajar yang dikemukakan semula menjelaskan keperluan supaya syarikat yang tertakluk mewujudkan sistem usaha wajar yang meliputi operasi perniagaan dan rantaian bekalan.

Secara keseluruhan, perkembangan ini menunjukkan Asia sedang membina “kotak peralatan” sendiri: garis panduan, seni bina pendedahan, dan di sesetengah tempat, draf undang-undang. Ini bukan satu model tunggal. Ini lebih mirip satu portfolio pendekatan.

Mengapa momentum kali ini benar-benar kukuh

1) Tekanan pelabur dan penyenaraian semakin meningkat dalam Asia

Sedekad lalu, banyak syarikat Asia melihat isu kemampanan sebagai permintaan pelanggan Barat. Kini, mereka juga berdepan tuntutan daripada pasaran modal domestik dan serantau. Garis panduan bursa saham dan piawaian pendedahan nasional menarik isu ini lebih dekat kepada teras tadbir urus dan pelaporan kewangan. Garis panduan bursa China dan draf piawaian nasional yang terkini ialah sebahagian daripada aliran ini.

Apabila pelaporan sudah tertanam dalam infrastruktur pasaran modal, semakin sukar untuk menolaknya sebagai sekadar “kerja CSR”.

2) Daya saing eksport kini bergantung pada bukti, bukan janji

Banyak sektor yang berorientasikan perdagangan kini hidup di bawah standard “tunjukkan bukti”. Pembeli meminta bukti tentang amalan pengambilan pekerja, gaji, kawalan kerja lebih masa, pengurusan subkontrak, pematuhan alam sekitar, dan kebolehkesanan. Penanda aras terus meningkat kerana syarikat mahukan rekod yang boleh dipertahankan, bukan sekadar naratif.

Sebab itu isu seperti jaminan (assurance), kualiti data, dan reka bentuk chain of custody semakin beralih daripada topik khusus kepada isu peringkat lembaga pengarah. Perubahan ini juga jelas dalam mesej firma penasihat dan platform yang memberi tumpuan kepada trend pelaporan dan jaminan di APAC.

3) Dasar tempatan sedang mengejar risiko tempatan

Kerajaan di Asia-Pasifik mempunyai sebab mereka sendiri untuk bertindak. Risiko buruh mewujudkan ketegangan sosial. Insiden alam sekitar meningkatkan kos kesihatan awam. Cuaca ekstrem mengganggu pengeluaran dan infrastruktur. Tekanan ini bersifat domestik, bukan sekadar “import” dari luar.

Jadi, alasan perniagaan bukan lagi hanya “menjaga hati pelanggan Barat”. Ia juga soal “memastikan operasi kekal stabil dan boleh diinsuranskan”.

4) “Ekonomi piawaian” sedang berkembang di rantau ini

Asia kini menjadi pasaran berkembang untuk badan piawaian, perkhidmatan audit dan jaminan, penyedia latihan, dan firma kebolehkesanan digital. Ekosistem ini mencipta momentumnya sendiri. Apabila keupayaan tersedia di peringkat tempatan, kos penggunaan menurun. Pada masa yang sama, pakar tempatan dan persatuan industri boleh mentakrifkan semula rupa bentuk amalan baik agar lebih sesuai dengan realiti setempat.

Bagaimana Asia boleh beralih daripada mengejar kepada memimpin

Asia boleh memimpin dalam tiga cara yang praktikal. Dan tiada satu pun memerlukan kita menunggu “undang-undang sempurna”.

1) Menetapkan penanda aras global bagi usaha wajar yang benar-benar boleh dilaksanakan

Kelemahan lazim dalam peraturan rantaian bekalan ialah jurang antara bahasa undang-undang dan realiti di kilang. Pihak di Asia berada pada kedudukan paling kukuh untuk menentukan apa yang benar-benar boleh dilaksanakan pada skala besar.

Ini termasuk bagaimana melaksanakan pemulihan yuran pengambilan tanpa menjejaskan bekalan tenaga kerja, bagaimana mengurus subkontrak tanpa menolaknya ke ruang tidak rasmi, dan bagaimana mereka bentuk saluran aduan yang dipercayai pekerja. Jika Asia berjaya mengkodifikasikan amalan yang berwibawa dalam bidang-bidang ini, pihak lain akan menirunya.

2) Memimpin dari segi keserasian antara sistem (interoperabiliti)

Hari ini, syarikat dibebani soal selidik, audit, dan templat pelaporan yang bertindih. Medan seterusnya ialah penyelarasan: kurang permintaan berulang, data yang lebih boleh dibandingkan, dan jangkaan jaminan yang lebih jelas.

Pergerakan China ke arah rangka kerja pendedahan nasional, dan penjajaran Jepun dengan UNGPs serta panduan OECD, menunjukkan hala tuju yang boleh menyokong interoperabiliti. Jika lebih banyak pasaran Asia menyelaraskan konsep asas, Asia boleh menjadi tempat di mana “satu set kawalan” memenuhi keperluan pelbagai pihak.

3) Memimpin melalui data rantaian bekalan yang boleh dipercayai

Rantaian bekalan bertanggungjawab kini bergantung pada integriti data. Bukan pada lebih banyak papan pemuka, tetapi pada rekod asas yang lebih kukuh.

Asia mempunyai kelebihan yang nyata di sini kerana sebahagian besar data operasi asas berada di kilang, ejen, penyedia logistik, dan pemproses huluan di rantau ini. Apabila firma Asia melabur dalam data yang bersih dan jejak pengesahan, mereka bukan sekadar mematuhi keperluan. Mereka juga boleh berunding dari kedudukan yang lebih kuat dengan pembeli, pemberi pinjaman, dan penanggung insurans.

Risiko dan perkara yang boleh memperlahankan kemajuan

Momentum tidak menjamin kejayaan. Kekangan yang nyata tetap ada.

Sesetengah pendekatan mungkin kekal sukarela lebih lama daripada yang diharapkan. Keupayaan penguatkuasaan berbeza antara negara. Firma kecil sering berdepan kesukaran kos. Kepekaan politik terhadap pengorganisasian buruh dan sistem aduan juga sangat berbeza.

Ada juga risiko kredibiliti. Jika “rantaian bekalan bertanggungjawab” hanya menjadi label pemasaran dengan pengesahan yang lemah, pasaran akan bertindak balas dengan tuntutan jaminan yang lebih ketat dan sikap yang lebih skeptikal. Sebab itu ketelusan dan bukti sangat penting.

Apa yang perlu diperhatikan selepas ini

Isyarat terbesar mungkin bukan slogan baharu. Sebaliknya, ia datang daripada perkara yang nampak teknikal dan membosankan — tetapi penting.

Kita akan melihat lebih banyak garis panduan daripada bursa saham dan pengawal selia yang menjadikan maklumat kemampanan lebih boleh dibandingkan dan boleh diaudit, bukan sekadar naratif. Arah terkini di China menunjukkan kecenderungan itu.

Kita juga akan melihat lebih banyak cadangan perundangan di Asia yang mencerminkan logik usaha wajar, walaupun garis masanya masih belum pasti. Aktiviti rang undang-undang yang diperbaharui di Korea Selatan ialah salah satu petunjuk.

Selain itu, semakin ramai pembeli Asia akan mula menuntut standard yang sama daripada rantaian bekalan mereka sendiri, bukan hanya daripada pembekal yang berkhidmat untuk pasaran Barat. Apabila ini berlaku, perubahan tersebut akan menjadi perubahan struktur.

Kesimpulan ringkas

Asia-Pasifik sedang melangkah ke hadapan kerana ia memang perlu. Rantau ini terdedah kepada peraturan global, memegang realiti operasi rantaian bekalan, dan kini mempunyai sebab domestik untuk bertindak. Apabila sistem pendedahan semakin matang dan kaedah usaha wajar yang praktikal semakin tersebar, Asia berpeluang menjadi tempat di mana amalan rantaian bekalan bertanggungjawab bukan sahaja dibincangkan, tetapi juga ditakrifkan dalam bentuk yang benar-benar boleh berfungsi pada skala besar.

Jika itu berlaku, “memimpin” bukan bererti mengeksport slogan. Ia bererti mengeksport kaedah yang benar-benar menjadi.